Lezersvraag: Vorm van de zonnekap

Ik ontvang via e-mail en in de reacties veel verschillende vragen met betrekking tot fotografie. Vaak gaat het over aankoopadvies en specifieke camera’s, maar soms kom ik ook een vraag tegen die van toegevoegde waarde kan zijn voor meer lezers. Daarom heb ik een nieuw gedeelte voor de site in het leven geroepen, de Lezersvraag.

Willem Herdink voeg mij “waarom zonnekappen in veel gevallen een afwijkende vorm hebben. Daarbij kan ik mij voorstellen, dat afhankelijk van het type lens / brandspuntsafstand de kap dieper is, maar de vorm kan ik niet verklaren. Weet jij dat wel?”

Een zonnekap wordt gebruikt om lensflare van de zon of ander licht te voorkomen. Hoe verder de zonnekap uitsteekt hoe effectiever het licht wordt geblokkeerd, maar dit effect is niet onbeperkt, op een gegeven moment komt de zonnekap in beeld in de vorm van een vignette. De lengte van de kap wordt dus bepaald door de brandpuntafstand van de lens, ligt die ver weg dan kun je een lange zonnekap gebruiken, ligt die dichtbij dan is een kortere zonnekap vereist.

Er zijn verschillende vormen zonnekappen, in te delen in twee groepen. De ronde zonnekap past bij de vorm van de lens en wordt vaak om esthetische redenen zo gemaakt. Het is echter niet de meest effectieve vorm. Het beeld dat op de sensor valt is namelijk niet rond, maar rechthoekig en bij een ronde zonnekap valt er daardoor altijd nog wat licht in de randen.

Daarom werkt een zonnekap met losse bladen/inhammen beter. De vorm zorgt er voor dat het schuin invallende licht effectief uit het rechthoekige beeld wordt gehouden, maar dat niet die delen van het beeld worden geblokkeerd die een vignette tot gevolg kunnen hebben. Een ronde zonnekap zou voor donkere randen in de hoeken zorgen.

De meest effectieve vorm is trouwens een tulp vorm waarbij twee uitstekende bladen spits toelopen. Maar hierdoor ontstaat een vrij lange zonnekap die lastig is mee te nemen, dus wordt er vaak een stuk ‘afgeknipt’ om een iets compactere zonnekap te geven. Een compromis dat vaak goed uit werkt.

Ook bij zoomlenzen, vooral als ze van breed beeld naar tele verlopen, is de zonnekap een compromis. Vaak is de zonnekap toegespitst op het groothoekbereik, daar ontstaat het snelst lensflare, en wordt de zonnekap minder effectief als je gaat inzoomen. Maar het is beter dan niets.

De vorm is dus heel specifiek per lens, het is niet aan te raden de zonnekap van de ene lens op een andere lens te zetten. Fabrikanten spelen hier handig op in door de zonnekap relatief duur te maken, vaak € 30-40. Derde partij fabrikanten spelen hier weer op in door een zonnekap gratis mee te leveren.

Toch zou ik een zonnekap altijd aanraden, is het niet voor het weghouden van lensflare dan wel voor het voorkomen dat het voorelement van de lens beschadigd raakt als je ergens tegenaan stoot.

Dit (Engelstalige) artikel op de site Tootwalker.org geeft nog wat meer theoretische achtergrond over invalhoeken van het licht als je daarin bent geïnteresseerd.