Ondanks de komst van ultra-groothoek lenzen kan het soms toch lastig zijn om de kijker een idee te geven van de schaal van grote landschappen. Niet alles past er in. Het maken van een panorama foto is dan een goede manier om de omgeving te tonen en eens op een andere manier je foto’s te presenteren. Het vereist relatief veel werk, maar de resultaten kunnen de moeite meer dan waard zijn.
Het belangrijkste bij het maken van een panoramafoto is dat je een goede locatie vindt waarin je over de gehele breedte van de foto interessante dingen kunt vinden. Zo’n plek vond ik tijdens een recente vakantie in Schotland, het Commando Memorial langs de A82 net boven Spean Bridge. Dit monument is geplaatst op een verhoging en geeft ongehinderd zicht op de Ben Nevis (de hoogste berg van Schotland) en omringende bergen. Een mooie wolkenlucht en een zon die de bergen in de achtergrond verlichtte maakten het beeld af.
Vervolgens komt het er op aan het statief (zonder statief kan het wel, maar de kans dat je door ongewilde bewegingen relatief grote delen van je foto moet afknippen is erg groot) zo horizontaal mogelijk te plaatsen, zodat er zo min mogelijk vertekening in het beeld komt.
Dit is erg belangrijk, want het echte midden van de camera, de as van de camera, zit niet op de plek waar de verbinding met het statief wordt gemaakt, maar iets verder naar voren richting de lens. Dit punt verschilt ook per lens. Op het moment dat je statief scheef staat krijg je in de hoeken vertekening en moet je relatief veel van de foto afknippen om een bruikbaar resultaat te krijgen.
Als je echt serieus met panoramafotografie in de weer gaat is het aan te raden een panorama statiefkop te kopen waarbij de camera wel echt om het middelpunt draait. In dit geval moest ik het doen met een traditionele balhoofd kop op mijn statief. Gelukkig zit daar wel een klein waterpasje op en kan ik door een proefdraai te maken bekijken hoeveel de afwijking zou zijn gedurende de draai.
Zo heb ik een aantal keer het statief verplaatst om hem meer waterpas te krijgen. 100% waterpas kreeg ik niet voor elkaar. Er zijn trouwens ook losse waterpasjes in de handel die je op de hotshoe van de camera kunt plaatsen.
Vervolgens moet je de camera instellen. In dit geval had ik het geluk dat de zon redelijk werd geblokkeerd door de wolken, waardoor deze niet enorm overheersend was in een bepaald deel van het panorama, zodat het contrastverschil tussen licht en donker beperkt bleef.
Op een andere locatie (zie de foto hieronder) heb ik de belichting ingesteld op het helderste gedeelte. Via het histogram bekeek ik of de lichtste delen niet overbelicht waren (in het histogram scherm op de camera worden volledig witte delen knipperend rood ingekleurd, zodat je snel kunt zien wat overbelicht is). Zo heb ik de belichting zo licht mogelijk gemaakt zonder al het detail in de lichte delen te verliezen en zo kon ik voor die foto ook garanderen dat er in de donkerste delen nog genoeg detail zichtbaar bleef.
Een foto van The Three Sisters of Glencoe. Met een groothoeklens kon ik op deze afstand maar twee van de drie bergen in beeld krijgen, het was dus nodig om een panoramafoto te maken. De belichting is ingesteld op de zon rechts bovenin en er is gebruik gemaakt van een grijsverloopfilter.
Het diafragma is op een hoge waarde (F16) ingesteld zodat zowel het monument in de voorgrond als de bergen in de achtergrond en de wolken scherp worden weergegeven. Verder is de ISO waarde op 100 gehouden voor maximale kwaliteit, de langzame sluitertijd die hierdoor ontstaat vangt het statief op.
Nadat ik mijn focus punt had bepaald (ongeveer op 1/3e in het beeld) heb ik de autofocus uitgeschakeld zodat de focus constant blijft. Belangrijk is om de foto’s te nemen in de handmatige stand, zodat de sluitertijd en/of het diafragma gedurende de opname niet wijzigen. Anders krijg je in de uiteindelijke foto kleurverschillen te zien die lastig te herstellen zijn.
Ik fotografeer standaard in RAW formaat, wat betekent dat ik op een later moment de instelling binnen beperkingen nog kan bewerken zonder meteen aan kwaliteit te moeten inleveren. Belangrijk daarvoor is nog steeds om de lichtomstandigheden zo gelijkmatig mogelijk te houden. De zon wil tijdens het nemen van de benodigde foto’s nog wel eens snel achter een wolk verdwijnen wat opeens een donker vlak op de foto kan opleveren (kan soms ook wel weer interessant zijn).
Op de lens zet ik geen polarisatiefilter, anders loop je het risico dat de kleuren in de lucht tussen de foto’s onderling sterk uiteen lopen, afhankelijk van de hoek met de zon. Wel heb ik bij de onderste foto gebruik gemaakt van een grijsverloopfilter om het verschil in contrast tussen lucht en bergen te verkleinen.
Overlap
Vervolgens komt het aan op het maken van de foto’s die het uiteindelijke panorama gaan vormen. Begin iets eerder dan het startpunt en eindig iets verder dan het eindpunt dat je in je hoofd hebt gekozen, zodat je later makkelijker een stukje kunt afknippen. Houd ook rekening met wat verticaal in beeld is. Draai de camera na het nemen van elke foto steeds een stukje verder.
Zorg dat de volgende foto de vorige foto overlapt met minimaal 20%. Hierdoor gaat het plakproces makkelijker en kun je de vervormingseffecten van de (groothoek) lens compenseren. In het bovenste foto heb ik 16 20mm foto’s aan elkaar geplakt, in de foto daaronder 9 17mm foto’s. Die onderste foto laat ook een minder breed panorama zien. De balhoofd kop op het statief kan ik zo instellen dat ik eenvoudig de camera kan draaien en niet per ongeluk een andere wijziging maak.
Een handige manier om later tijdens het bewerken je start- en eindpunt van de serie te vinden is om met je vingers aan te geven welke foto het is en deze aan het begin en eind van een draai te fotograferen. Dan kun je snel aan de hand van de kleine weergaven van de foto’s zien waar je panorama foto moet starten en eindigen.
Poging vier
Je ziet hier trouwens horizontale panorama’s, maar je kunt in het geval van een hele mooie lucht op dezelfde manier natuurlijk ook een verticaal panorama maken.
De foto maken
Aan het eind van de dag heb ik de foto’s in Lightroom 2.0 ingeladen. Door snel door de foto’s te scrollen kun je zien of een panorama goed kan werken. Op die manier heb ik de eerste set foto’s uitgekozen waar ik daadwerkelijk de moeite in ging steken om er een panorama van te maken.
Uit de serie selecteer ik de lichtste foto, hierop pas ik waar nodig bewerkingen toe, zet de witbalans goed, kies voor de Landscape camera modus, etc. en vervolgens selecteer ik alle andere foto’s uit de sectie en kopieer ik met de “Sync” functie van Lightroom de bewerkingen van de bewerkte foto naar alle foto’s in de serie. Op die manier blijven ze allemaal dezelfde kleuren en licht-donker verhoudingen houden zodat het plakken makkelijker verloopt. Ik kies ervoor om de bewerking vooraf al te doen, omdat ik dan nog met de hoogste resolutie foto’s kan werken.
Vervolgens exporteer ik alle foto’s op de volledige resolutie naar een map op het bureaublad van mijn computer en laad ik ze in een ander programma in om ze aan elkaar te plakken (stitchen/mergen).
Stitching
Mijn favoriete programma voor het aan elkaar plakken van panorama’s voor de Mac is DoubleTake, maar Photoshop Elements (PC/Mac) en Photoshop werken ook heel goed. Gebruik je Photoshop of Photoshop Elements, dan kun je met Camera Raw ook op dezelfde manier de foto’s bewerken als in Lightroom.
DoubleTake
In dit geval had DoubleTake wat moeite om de foto’s automatisch aan elkaar te plakken (de onderste foto deed hij zonder morren) en heb ik handmatig elke foto naar het bewerkingsblad gekopieerd. DoubleTake probeert dan steeds zelf een overeenkomst tussen de foto’s te vinden zodat de overgang tussen elke foto zo onzichtbaar mogelijk wordt. Door een foto een stukje te slepen kun je zelf de overgang ook nog verbeteren.
Zit er door een trilling of een verschuiving van het statief tijdens het nemen van de foto een verschil tussen de verschillende foto’s, dan zul je dat hier tegenkomen. Er treedt dan ‘ghosting’ op, de verschillende foto’s liggen net niet goed over elkaar waardoor de onderliggende foto door de bovenliggende foto heen schijnt. Dan sleep ik de foto over de andere foto heen en probeer zo goed mogelijk de twee foto’s te matchen. Dit hoeft niet precies, als je binnen een paar pixels zit kan de applicatie zelf de goede las maken.
Photoshop Elements
In Photoshop Elements kun je zoals gezegd ook panorama’s maken via de optie “PhotoMerge Panorama” in het File > New menu. Door vervolgens aan te geven in welke map de foto’s staan start Elements met het aan elkaar koppelen van de foto’s. Dit duurde in mijn geval met 16 hoge resolutie foto’s vrij lang, maar na 10 minuten kon ik het resultaat bewonderen:
Zoals je kunt zien zit er een verloop in verder vanuit het midden, dit komt door de vertekening van de lens. Door een selectiekader over de foto te tekenen en de selectie te kopiëren heb ik de uiteindelijke panoramafoto zonder aflopende randen. Hier zie je ook hoe belangrijk het is om aan extra ruimte te denken, een deel links en rechts valt van de foto af en afhankelijk van hoe groot je de uiteindelijke foto maakt is ook de bovenkant relatief krap gekaderd.
Vervolgens heb ik de foto weer als JPEG opgeslagen en ingeladen in Lightroom (Lightroom 2.0 ondersteunt veel meer pixels dan Lighroom 1.0) zodat ik ze bij de andere foto’s kan houden en op andere manieren kan gebruiken.
Panorama’s zijn een mooie manier om de impact van een specifieke omgeving te tonen. De huidige generatie softwareprogramma’s maakt het vrij makkelijk om foto’s aan elkaar te plakken, vaak kan dit automatisch of met kleine correcties. Belangrijk is wel om al tijdens het maken van het panorama goed na te denken over het uiteindelijk resultaat en er rekening mee te houden dat er vertekening en/of verkleuring kan ontstaan.
Winterlandschappen fotograferen
Korte tip: Wissel van positie
De beste sluitertijd kiezen voor een foto
Diafragma, hoe werkt het
Korte tip: Schemering
Korte tip: Diepte creëren
Kenneth,
je site is voortreffelijk. leuke onderwerpen, een goede mix, heldere uitleg.
wat panorama’foto/s betreft : ik heb zelf een (windows) programma panorama maker (29 euro) dat er nog altijd in is geslaagd mijn foto’s correct aan elkaar te plakken. zelfs als ik ze in willekeurige volgorde aanbiedt.
wat ik me afvraag: zit er een gedachte achter de nummering van je onderwerpen?
Leo
Hoi Leo,
Jazeker, er zijn vijf hoofdstukken, elk artikel krijgt een opvolgend nummer behorend bij een hoofdstuk. Deze gaat naar 3.1 omdat het een complete herschrijving is van een artikel dat eerder onder dat nummer op de site stond, twee artikelen die over hetzelfde onderwerp gaan en een enkele paragraaf delen vond ik te veel van het goede ;)
Kenneth,
wat is de hoofstukindeling? wat staat in welk hoofdtsuk ?
ben je van plan er een boek van te maken? zo niet, dan doe ik je de suggestie dat te doen.
Leo
De indeling is als volgt:
1. Camera Handboek
2. Fototechniek
3. Bewerken
4. Lightroom
5. Presenteren
Ik heb op dit moment geen concrete plannen voor een boek, maar je weet maar nooit…
Wat een leuke website heb je zeg.
Ben stik jaloers. Zelf net een aantal dagen aan het prullen met ook iets opzetten en wilde ook een stuk wijden aan panorama foto’s. Maar als ik dit zo allemaal zie, dan heb ik nog een lange weg te gaan.
Zou je graag toe willen voegen bij links op mijn pagina. Mail me eens als je wilt.
Er is een free-ware programma dat al dit werk uit handen neemt en automatisch panorama foto’s samenstelt genaamd Autostitch.
De resultaten van dit programma zijn verbluffend. Het zoekt zelf de overlap, zowel horizontaal als verticaal en corrigeert zelfs verschillen tussen contrast en belichting. Je hoeft alleen je foto’s in te laden (alleen jpg-bestanden) en Autostitch doet de rest. Zelfs de volgorde van de foto’s wordt door Autostitch zelf uitgezocht.
Het resultaat van de panorama foto hoeft alleen nog te worden bijgesneden tot een rechthoek.
Haha ik zie werkelijk niet een keer Auto Pano genoemd,
terwijl dat naar mijn gevoel toch wel het beste panorama programma is.
Je bied foto’s aan in willekeurige groottes, witbalans, volgorde etc. en toch komt er een geweldige panoramafoto uit.
Probeer het eens uit, je kunt zelfs met je mobiele telefoon een leuke panorama maken, maar de voorkeur gaat natuurlijk naar mooi even belichte foto’s van een DSLR.
Hallo,
Ik heb een hele domme vraag waarschijnlijk, maar ik begin nog maar net met fotograferen. Wij moeten panorama foto’s maken, 360° die rond gaan draaien, nu gebruik ik een sony a330 met de standaard lens 18-50 Is het dan het beste dat ik de lens op 50 zet? of juist niet?
Ik hoop dat u kunt helpen,
Groetjes Alex
@Alex:
de 18-50 lens kun je prima gebruiken om panorama’s te maken.
Als je op 18mm instelt, kunt je met Autopano makkelijk de foto’s stitchen, maar ook op 50mm – dat kost wat meer werk/foto’s.
Theoretisch lijkt me 50mm een betere optie, gezien dat je dan minder vervorming hebt per foto.
Dus minder correctiewerk voor Autopano, dus meer resulaat :)
Omdat je werkelijk helemaal rond wilt gaan, lijkt het me practischer om met 18mm te werken en dit door Autopano vanzelf te laten corrigeren.
Groetjes Roel.
Afgelopen weekend een leuke tutorial geschreven hoe je een 360 graden foto leuk kan bewerken in photoshop. Misschien een leuk idee als toevoeging om je te onderscheiden van je klasgenoten.
Hallo!
heb een brandende vraag over het monteren van panorama’s.
Heb een aantal foto’s in RAW formaat waarvan ik een panorama wil maken. Nu kan ik hier in photoshop (CS4) een panorama van maken, alleen als ik deze wil opslaan wordt het een jpeg. Hierdoor kan ik hem niet meer openen in Adobe photoshop camera raw, om zo bijvoorbeeld de belichting van bepaalde gebieden in de foto te kunnen regelen.
Wat ik heb geprobeerd is om voor het samenbrengen van de panorama elke foto apart in camera raw te optimaliseren, alleen op deze manier krijg je toch kleurverschil tussen de afzonderlijke foto’s.
Ben erg benieuwd naar tips voor dit probleem!
Gr. Martijn
@Martijn,
stel je hebt een Canon EOS camera, dan kun je voor de allerbeste kwaliteit de RAW bestanden omzetten naar jpg, en deze vervolgens in Autopano Giga laden.
Het voordeel wat je met Digital Photo Professional (het programma van Canon) hebt, is dat je eventuele chromatische abberatie kunt corrigeren, dat kan photoshop helaas niet.
De belichting wordt gelijkgetrokken in Autopano Giga als je dat tenminste aangeeft, dus maak je daarover geen zorgen :)
Panoramafoto’s maken gaat me goed af. Wat me echter niet lukt is om een panoramafoto van b.v. 15 foto’s breed en 1 hoog goed te laten zien met een beamer aan een groep mensen. Ik heb nog geen programma kunnen vinden waarbij ik op het linkerdeel van de foto inzoom en hierna zonder horten en stoten naar rechts scroll zodat de foto in al lijkt op een professionele filmopname.
Is er zo’n programma te downloaden of te koop?
@ Klaas Sloots
Dit is standaard in Windows 7 op een krachtige computer mogelijk.
Indien het nog steeds schokt op de computer met Windows 7, is de grafische kaart en/of processor te langzaam.
Naar schatting zou een goedkope Core i3 processor dit al kunnen.
Beste kenneth,
geinspireerd door je bovenstaande stuk, ben ik bezig geweest met het generen van panormafoto’s via Elements 7. De fotomergefunctie is natuurlijk geweldig, maar toch stuit ik op een aantal problemen;
Ik wil een 360graden panorama maken van 23 losse foto’s. Na het generen van de foto blijf je de schijfwerking/overlay van de foto’s zien. Ze worden dus niet volledig samengevoegd tot een panorama.
Vervolgens heb ik het met 21 en 22 foto’s geprobeerd. Met deze aantallen ontstaat wel een volledig samengevoegde panorama, echter hebben deze last van craquelé. De foto ziet er gebarsten uit zeg maar. Hoe kan dit, ligt dit enkel aan het aantal foto’s?
Bij 15 foto’s ontstaat wel een goede fotomerge, maar dan moet ik toegeven op de breedte van de panorama.
Ik kan natuurlijk net zo lang proberen tot ik het maximale aantal correct samen te voegen foto’s heb, maar aangezien dit nogal wat tijd in beslag neemt deponeer ik mijn vraag hier ook even. Hopelijk heb je een oplossing/antwoord.
Alvast bedankt.
Groeten Rik Kranenborg
Om panorama foto’s en filmpjes te maken met mijn Canon G11 heb ik draaimechanieken gemaakt. Het starten van een filmpje of maken van een foto gebeurd draadloos. Om het mechaniek te kunnen draaien, loopt er een kabeltje van het servo motortje naar onderen en kan: linksom – stop – rechtsom worden gekozen.
door In Google: fotograferen op grotere hoogte….in te vullen ziet u o.a de uitleg filmpjes.
Overzicht foto’s
Google: Vierdaagse Nijmegen 2010 in vogelvlucht.
Voorbeeld rondraaien mechaniek:
http://www.youtube.com/watch?v=_qWNPeEs6ZI
Hallo Wim. Heel mooie film gemaakt met servo’s. Wordt dat allemaal zamen niet te veel om mee te nemen. Batterijen, camera, statiefje enz. Groet Wim (PC&MSX computerclub).
Hallo Wim.
Alles is gemonteerd op driepoot statief waarop 2 meter aluminium buis…..waar het mecaniek op gemonteerd is.
De servo draait alleen het grote tandwiel aan.
Ik heb een riem aan de opstelling zodat de ingeschoven opstelling aande schouder kan hangen. Verder zit wat ik nodig heb zoals het zendertje in mijn rugzak! Mijn recente rubriek is bezoek aan Emmeich, daar een filmpje gemaakt op de hangbrug.
http://whmgipman.wordpress.com/2011/05/10/10-mei-2011-emmerich-in-vogelvlucht/
Direct naar het lawaaierig filmpje…..
http://www.youtube.com/watch?v=xcC-jZMTFfk